Nieuw Zeeland Maori


 
image

Maori is de oorspronkelijke bevolking van Nieuw Zeeland. Zij zijn afkomstig uit Polynesie en vormen ca. 8% van de bevolking van Nieuw Zeeland.
Te Reo Maori is de moedertaal, verwant aan Tahitiaans en Hawaiiaans.
Het word aangenomen dat Maori vanuit Polynesie in kano's arriveerden in de 9de tot 13de eeuw.

De Nederlandse navigator Abel Tasman was de eerste Europeaan die met Maori kennis maakte. Vier leden van zijn bemanning vonden de dood in een bloedige slag in 1642.
Het was de Britse ontdekkingsreiziger James Cook die in 1769 vriendschappelijke contacten legde.
In de 19de eeuw werden bezoeken van Europese schepen meer frequent.

Het Verdrag van Waitangi werd in 1840 getekend door vertegenwoordigers van Engeland en de Maori leiders.
Dit verdrag vestigde de Britse overheersing, gaf Maori Brits staatsburgerschap en erkende Maori landrechten.

Vandaag de dag worden diverse onderdelen van het Verdrag betwist en er zijn stappen ondernomen door de NZ regering om Maori te compenseren voor land dat onwettig in beslag was genomen.
De huidige Maori bevolking is ca. 250.000 en Maori woont in alle delen van Nieuw Zeeland maar voor het merendeel in het warmere North Island.

Origineel Maori beensnijwerk en greenstone.

Maori heeft zich goed aangepast aan leven in het 21ste eeuwse Nieuw Zeeland maar hebben hun eigen cultuur behouden; deze rijke cultuur draagt in belangrijke mate bij aan de identiteit van het hedendaagse Nieuw Zeeland.

Volgens Maori legende komen Maori van "Hawaiki", het legendarische thuisland van 1000 jaar geleden.
Toen Maori in Aotearoa aankwam vond men een land met vulkanische aktiviteit en sneeuwbedekte bergen.
Aotearoa is de Maori naam voor Nieuw Zeeland en betekend: Land van de Lange Witte Wolk.

Er zijn diverse theorieen over de oorsprong van Maori.
Volgens Maori ligt het eiland Hawaiki in de buurt van het huidige Hawaii. Anderen beweren dat Maori oorspronkelijk komt van wat nu China heet en , via Taiwan, de Filippijnen en Indonesie uiteindelijk in Melanesie en Fiji terecht kwamen
Vandaar uit naar Samoa en de Marquesas, daarna Zuid-West naar Tahiti, de Cook Islands en uiteindelijk naar Aotearoa/Nieuw Zeeland.

De Moriori

De Moriori arriveerden in de Chatham Eilanden aan de kust van Nieuw Zeeland iets voor of gelijkertijd met de eerste Maori die zich in Nieuw Zeeland vestigden. Er word beweerd dat Moriori zich in Nieuw Zeeland vestigden, nog voor de aankomst van Maori hoewel er hiervoor geen bewijzen zijn.

Moriori noemden de eilanden "Rekohu" naar die mist die over dit gebied hangt. Moriori woonden hier geheel geisoleert totdat de Europese ontdekkingsreizigers in 1791 arriveerden. Ondanks het feit dat Moriori en Maori aan elkaar verwant zijn, hebben zij toch verschillende kenmerken die wijzen op een onafhankelijke kolonisatie van tropisch Polinesie.

De eerste kolonisten waren volgens zeggen de afstammelingen van Te Aomarama en Rongomaiwhenua (Moriori voor Hemel-Vader en Aarde-Moeder). De namen van de eerste drie kanos die de eerste Moriori kolonisten brachten waren: Rangi Houa, Rangi Mata en Oropuke.

Zoals ook bij Maori, stammen oorlogen waren er de aanleiding van dat het aantal van de Moriori bevolking dramatisch daalde en er word beweerd dat chief Nunuke Whenua een eind aan maakte aan deze geschillen zodat niet de hele bevolking zou omkomen. Wanneer er een geschil was dan was het de gewoonte om onmiddelijk te stoppen zodra er bloed te zien was. Op deze manier werden Moriori uiteindelijk een volkomen vreedzaam volk.

De belangrijkste aktiviteit onder de moeilijke condities op deze eilanden was de jacht op vogels, zeehonden en schelpdieren om te kunnen overleven.
De Moriori populatie nam toe tot naar schatting 2000, maar viel terug rond 1660 na de aankomst van de eerste Europeanen.

Vanaf 1793, een invasie van walvis vaarders en zeehonden jagers nam bezit van Nieuw Zeeland en de Chatham eilanden, en maakte de Chathams het centrum voor deze industrie. Zij negeerden grotendeels de Moriori "tapus" die zich richtten tegen doden in gebieden waar dieren zich voortplanten en deze Europese aktiviteit was er debet aan dat de belangrijkste levensmiddelen van het Moriori dieet verdwenen.

In 1835 arriveerden de Maori stammen vanuit Wellington in de Chathams, naar het zuiden gedreven op zoek naar nieuw land en zij claimden eigendom van de Chathams. Vele Moriori's vonden de dood en anderen werden gevangen genomen.

De Moriori bevolking daalde tot 101. De meeste Moriori verlieten uiteindelijk de Chathams rond 1870.
Het was Solomon's grootvader, de chief van de Rauru stam, die Moriori ervan overtuigde om pacifist te blijven bij de invasie van hun eiland.

Tame Horomana Rehe Solomon, bekend als Tommy Solomon, de laatste volbloed Moriori, stierf in 1933.

Bron: history-nz.org

Terug naar Maori

Sommige kenners geloven dat Maori per ongeluk Aotearoa hebben ontdekt na uit koers te zijn geraakt. Maar er is bewijs dat Maori over gedegen kennis beschikte wat betreft de sterren en de oceaan stromingen en deze kennis is terug te vinden in het houtsnijwerk van hun "whare" (huizen).

Maoritanga is Maori cultuur; een manier van leven en van de wereld beschouwen.
Dit is een groeiend en evoluerend deel van het leven in Nieuw Zeeland. De voorvaderen en alle levende wezens zijn afkomstig van de goden, die vaak worden belichaamd als bergen, rivieren en meren en daarom zijn verwantschap en verbinding met het land zo belangrijk.

Maui was een van de eerste afstammelingen en was verantwoordelijk voor het afremmen van de zon zodat de dagen lager werden, van het temmen van het vuur en van het uit de zee vissen van het North Island (Te Ika a Maui) uit de zee vanuit de kano van zijn broers (het South Island - Te Waka a Maui). De meeste Maori kunnen hun afkomst herleiden naar de chiefs van Hawaiki die naar Aotearoa zeilden in hun kanos zo'n 1200 jaar geleden. De Marae, gebied van land en gebouwen waarop de Whare of bijeenkomst-huis staat, is het middelpunt van de traditionele Maori samenleving.

De term "Whakapapa" word gebruikt om Maori genealogie/familiekunde aan te duiden. Het woord "Papa" betekend niet vader maar meer alles wat breed, vlak en hard is zoals een platte rots. Whakapapa betekend in lagen plaatsen en op deze manier kijkt men naar de diverse lagen van genealogie, de ene generatie volgend na de andere
De Maori term voor afstammeling is uri, de exacte betekenis is afstamming, nageslacht.

Maori Poi Dance

De naam "Maori" betekend "gewoon" in tegenstelling tot de aanduiding "Pakeha" (blanke man) als zijnde "anders".
Veel Maori duiden zichzelf aan als "Tangata Whenua": mensen van het land.
Voor de komst van Pakeha werd alle literatuur in Maori mondeling doorgegeven aan volgende generaties, waaronder de vele legenden en ook de waiata (liederen). De meest erkende traditie is de "Haka", de krijgsdans. De Haka werd uitgevoerd door Maori bij geschillen en oorlog tot in de 19de eeuw maar is onsterfelijk gemaakt door de All Blacks, Nieuw Zeelands nationale Rugby Team die deze dans voor iedere wedstrijd opvoeren.

Het traditionele Maori welkom heet powhiri, en een onderdeel daarvan is de hongi, een begroeting waarbij de neuzen elkaar raken, in tegenstelling tot een kus.

Alle Maori stammen worden vertegenwoordigd door de Maori Koning, Koning Te Arikinui Tuheitia Paki. Zijn moeder, Koningin Te Arikinui Dame Te Atairangikaahu, overleed 15 August 2006.
Dame Te Ata, een moeder van 7 kinderen, die zeer gerespecteert werd in Nieuw Zeeland alswel in de rest van de wereld, regeerde 40 jaar.

Een ander specifiek onderdeel van Maori cultuur zijn de opvallende tatoeeringen.
Volledige gezichts tatoeering of "moko" was voor het merendeel een mannelijke versiering bij de diverse Maori stammen.
Vrouwelijke moko beperkt zich tot de neusgaten, boven- en onderlip en de kin. Er is een toename te zien in het aantal Maori die hun Moko wensen te ontvangen in een poging om hun cultuur en identiteit te bewaren.

Maori Poi Dance

De traditionele manier van koken is de Hangi, een traktatie die gekookt word in de grond.
Stenen worden verhit in een vuur dat in een put word gestookt en bedekt met koolbladeren of waterkers om te voorkomen dat het voedsel verbrandt. Schapen- en lamsvlees, varkensvlees, kip, aardappelen en Kumera (zoete aardappelen) worden dan in gazen manden in de put gelaten en afgedekt met natte dekens en aarde om de stoom binnen te houden.
Het duurt ongeveer 3 uur voordat alles gaar is.
De Hangi is nog steeds populair en een goed alternatief voor een barbeque. De unieke smaak van een Hangi is nog het beste te beschrijven als gestoomd eten met een ietwat rokerige smaak.
Een Hangi word vaak gedaan als buurt- of familie feest. Het eten word gezegend, vaak door een van de oudere stamleden, voordat men met eten begint en is niet alleen voorbehouden aan Maori, menige pakeha neemt van harte deel aan een hangi, waarbij men zijn dorp of streekgenoten kan ontmoeten onder het genot van een goed maal en een goed glas en waarbij men de gemeenschaps- of vriendschaps banden kan aanhalen.